17 अप्रैल, 2019 को हैदराबाद में महावीर जयंती पर जैन सेवा संघ द्वारा आयोजित भगवान महावीर जन्म कल्याणक महोत्सव में भारत के माननीय उपराष्ट्रपति श्री एम. वेंकैया नायडु द्वारा दिया गया भाषण

हैदराबाद | अप्रैल 17, 2019

"मुझे हर्ष है कि मुझे श्री जैन सेवा संघ द्वारा आयोजित भगवान महावीर जन्म कल्याणक महोत्सव में सम्मिलित होने का अवसर प्राप्त हुआ है। मुझे यह जान कर खुशी है कि श्री जैन सेवा संघ 1960 से आंध्र प्रदेश और तेलंगाना राज्यों में रह रहे सभी जैन पंथों/संप्रदायों का सबसे बड़ा संगठन है। यह सचमुच हर्ष का विषय है कि यह संगठन गत 60 वर्षों से लगातार प्रतिवर्ष भगवान महावीर जन्म कल्याणक महोत्सव का आयोजन कर रहा है।

मुझे यह जान कर प्रसन्नता है कि आज इस शुभ अवसर पर अनेक जैन आचार्य, साधु, साध्वी, तपस्वी, दीक्षार्थी तथा विभिन्न स्थानों से आये अनेक गणमान्य अतिथि उपस्थित हैं। इस पुनीत अवसर पर मैं आप सभी को मेरी हार्दिक शुभकामनाएँ प्रेषित करता हूँ।

जैन धर्म के 24वें तथा इस युग के अंतिम तीर्थकर श्री भगवान महावीर, इस संसार में जन्में सबसे विलक्षण और तेजस्वी आध्यात्मिक गुरूओं में से थे।

भारत-भूमि को अनेक उदार धर्मों की जननी बनने का सौभाग्य मिला है। यह इस भूमि का सौभाग्य ही था जो जैन धर्म का प्रतिपादन यहॉ हुआ। एक ऐसा धर्म जिसका मूल शांति, प्रेम, त्याग और अहिंसा के आदर्श गुणों में निहित है। भगवान वर्धमान महावीर द्वारा लगभग 500 ईसा पूर्व में स्थापित यह धर्म पिछली 25 शताब्दियों से मानव मात्र के लिये प्रेरणा का स्त्रोत रहा है।

जैन धर्म का भारत के आध्यात्मिक उत्कर्ष में महान योगदान है। इस धर्म के उदार उपदेशों ने सत्य, अहिंसा तथा शांति के आदर्श गुणों के प्रति भारत की निष्ठा को और दृढ़ किया है।

• బంధనాలు, కోరికలు, మానసిక వికారాలను జయించి (జినులై) ఉంటే కైవల్యం సాధ్యమనేది జైన సిద్ధాంతం. అహింస మరియు పరిత్యాగం సిద్ధాంతాలు మోక్షానికి దగ్గరి మార్గాలని భగవాన్ మహావీరుడు బోధించారు. సమస్త విశ్వంలోని ప్రతి జీవి పట్ల ప్రేమను కలిగి ఉండాలని, అందరిని సమానంగా చూడాలనే సిద్ధాంతాన్ని ఆయన ప్రబోధించారు.

• మనుషుల్లాగానే జంతువులు, మొక్కలకు కూడా ఆత్మ ఉంటుందని, మనిషితో సమానంగా వాటి పట్ల కూడా సమభావన చూపాలని జైనధర్మం తెలియజేస్తుంది. శాంతి, భక్తి మరియు సామరస్యం కలిగి ఉండాలని, మన చుట్టూ ఉండే సహజ వనరులను జీవజాతులను రక్షించుకోవాలనే సందేశాన్ని జైనం తెలియజేస్తుంది.

• జైన ధర్మానికి త్రిరత్నాలు ఆధార భూతమైన సూత్రాలు. సమ్యక్‌ దర్శనం (సరైన నమ్మకం), సమ్యక్‌ జ్ఞానం (సరైన వివేకం), సమ్యక్‌ జీవనం (సరైన ప్రవర్తన). ఇవే గాక సత్యం, అహింస, అపరిగ్రహం (ఇతర వస్తువుల కోసం ఆశ పడకపోవడం), అస్థేయం (దొంగతనం చేయకపోవడం), బ్రహ్మచర్యం అనే ఐదు మార్గదర్శక సూత్రాలున్నాయి. వీటిని బోధిస్తూ మహావీరుడు తన జీవితాన్ని గడిపారు.

• పరమత సహనం కలిగి ఉండమని జైనం ఉద్ఘాటించింది. నిజానికి జైనమత మూల సిద్ధాంతాల్లో “అనేకాంతవాదం” ముఖ్యమైనది. “సత్యం ఒకటే అయినా అనేక మంది, అనేక విధాలుగా దాని గురించి చెప్పగలరు. కానీ ఎవరూ పూర్తి సత్యాన్ని చెప్పలేరు. అయినప్పటికీ చెప్పే ప్రతి సత్యం వెనుక కొంత నిజం ఉంది” అనే రుగ్వేద భావనే ఈ అనేకాంత వాదం.

बहनों और भाइयों,

भगवान महावीर का जीवन और जैन धर्म के दर्शन में आधुनिक विश्व के लिए बहुत सी महत्वपूर्ण शिक्षाएं समाई हुई हैं।

हम उतार-चढ़ाव भरे समय में जी रहे हैं। एक ओर विश्व विभिन्न मोर्चों पर आतंकवाद, विद्रोह, गृह-युद्ध जैसे विभिन्न रूपों में हिंसा से लड़ रहा है, तो दूसरी ओर हम संसाधनों के अनियंत्रित दोहन तथा असंतुलित एवं खराब तरीके से आयोजित विकासात्मक कार्यों के परिणामों का सामना कर रहे हैं।

मित्रों हमारी सभ्यता आज निस्संदेह एक चौराहे पर खड़ी है।

हमें या तो अपने जीने का तरीका बदलना होगा अथवा अपने कार्यों के अवश्यंभावी परिणामों का सामना करने के लिए तैयार होना होगा। आज हमारे समय के कुछ महत्वपूर्ण प्रश्नो के उत्तर भगवान महावीर के दर्शन और शिक्षाओं में पाए जा सकते हैं।

समय आ गया है कि हम यह आत्मावलोकन करें कि हमें भारतीय बनाने वाली विशेषताएं क्या है हम अपनी प्राचीन मूल्यों का पुनः अवलोकन करें, उनमें से सर्वोत्तम की, जो हमारे समय के लिए सर्वाधिक उपयुक्त हैं, पहचान करें और उन्हें अपने जीवन में शामिल करें।

• భారతదేశం ఒకప్పుడు ఉన్నతమైన నాగరికతకు కేంద్రంగా విలసిల్లింది. ప్రపంచానికి దిశానిర్దేశం చేసింది. ప్రేమ, శాంతి, సహనం, సోదరభావనను ప్రవచించి ప్రపంచానికి సాంస్కృతిక రాజధానిగా శోభిల్లడమే కాదు, విజ్ఞానఖనిగా, విశ్వగురువుగా భాసిల్లింది.

• మన మానవతా విలువలు, ప్రాచీన విజ్ఞానాన్ని తిరిగి నిలబెట్టుకుని ప్రపంచానికి నాయకత్వం వహించే మన స్థానాన్ని పదిలం చేసుకునే దిశగా ప్రతి భారతీయుడు ముందుకు సాగడం తక్షణ కర్తవ్యం. ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించడంలో జైన మత సిద్ధాంతాలు, సూత్రాలు మనకు మార్గదర్శనం చేస్తాయి.

• ప్రకృతి మనకు ప్రసాదించిన వనరుల మీద మనకు హక్కు కంటే బాధ్యత ఎక్కువ ఉంటుంది. మన ముందు తరాలకు వాటిని అదే విధంగా అందించాల్సిన ధర్మకర్తల్లాంటి బాధ్యత మనందరిది. ఈ భూమికి, ఇక్కడ ఉండే జీవజాలానికి ఏ విధమైన హానీ చేయకుండా, ఈ సమస్తవిశ్వాన్ని ముందు తరాలకు యధావిధిగా అందించేందుకు ప్రతిన బూనాలి.

• ఈ దిశలో మనందరం ముందుకు నడిచే విధంగా జైనం మనకు మార్గదర్శనం చేస్తుంది. శాంతి, అహింసల ద్వారా అసాధ్యాలను సుసాధ్యం చేయవచ్చని, దేన్నైనా సాధించుకోవచ్చనే విషయాన్ని మన స్వరాజ్య సంగ్రామం గుర్తు చేస్తుంది. జైనం ప్రేరణతో అదే మార్గంలో ప్రతి ఒక్కరూ నడవాల్సిన అవసరం ఉంది.

• ప్రకృతి మనిషికి కావలసిన వాటన్నింటినీ సమకూరుస్తుంది. అలాంటి ప్రకృతికి హాని కలిగించడమంటే కూర్చున్న కొమ్మను నరుక్కోవడమే అనే విషయాన్ని గుర్తెరిగి ముందుకు సాగాలి. ప్రకృతి వనరుల పై జరుగుతున్న నిర్లక్ష్య దోపిడీకి ఇప్పటికైనా చరమగీతం పాడాలి. దానికి అనుగుణంగా మన జీవన విధానాన్ని మార్చుకోవాలి. ప్రకృతిని ప్రేమించాలి, ప్రకృతితో కలిసి జీవించాలి.

• భగవాన్ మహావీరుడి జయంతి అంటే కేవలం ఆయన పుట్టినరోజు మాత్రమే కాదు, శాంతియుత సహజీవనం మరియు సేవాభావాలకు ప్రతీకగా నిలిచే రోజు ఇది.

• సత్యం, అహింస మరియు అన్నీ జీవుల పట్ల కరుణను కలిగి ఉండాలనే మహావీరుని సందేశాలు నీతి, నిజాయితీలకు మార్గంగా ప్రకాశిస్తాయి. ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానం మరియు మహావీరుని బోధనలు శాంతి, సామరస్యం మరియు పురోగతి దిశగా మన జీవితాలను ముందుకు తీసుపోతాయి.

• ఈ పవిత్రమైన మహావీరుని జయంతి సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని మెరుగైన ప్రపంచాన్ని నిర్మించే దిశగా ప్రతిఒక్కరం కంకణబద్ధులం కావాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాను.

• “సత్య మార్గంలో సహనంగా ముందుకు కదలండి” అనే మహా వీరుని ఆదర్శాలను ప్రతి ఒక్కరం మననం చేసుకుని సహనం, అంకితభావంతో సత్య మార్గంలో ప్రతి ఒక్కరూ ముందుకు నడవాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాను.

भगवान महावीर जी की जयंती के अवसर पर इतना सुरूचिपूर्ण और भव्य श्रद्धांजलि उत्सव आयोजित करने के लिये मैं श्री जैन सेवा संघ का अभिनंदन करता हूँ।

मैं प्रार्थना करता हूँ कि भगवान महावीर की प्रेरणा हम सब में सदैव जीवंत रहे और आधुनिक जीवनशैली की भ्रांतियों और शंकाओं के बीच हमारे सभी संदेहों का निराकरण करे। हमारा मार्गदर्शन करे कि हम मानव जाति के उज्जवल भविष्य के लिये सही मार्ग चुनें।

धन्यवाद,

जय हिन्द!”